АНУ-ын стратегийн баримт бичгүүд нь тухайн үеийн засаг захиргааны гадаад бодлогын тунхаг төдийгүй олон улсын орчныг Вашингтон хэрхэн оношилж буйг илэрхийлдэг стратегийн барометр юм. Үндэсний аюулгүй байдлын стратеги (NSS) нь АНУ-ын аюулгүй байдал, эдийн засаг, холбоотон, өрсөлдөгч, олон улсын институцийн талаарх нийтлэг үнэлгээг нэгтгэдэг бол Үндэсний батлан хамгаалах стратеги (NDS) нь уг үнэлгээг цэрэг-стратегийн зорилт, чадавх, сэргийлэлтийн арга хэрэгсэл болгон хөрвүүлдэг. Иймээс эдгээр баримт бичгийг цаг хугацааны дарааллаар харьцуулан шинжлэх нь дэлхийн дэг журмын өөрчлөлтийг ойлгох чухал арга зүйн ач холбогдолтой.
Сүүлийн 15 жилийн хугацаанд АНУ-ын стратегийн сэтгэлгээ гурвантаа өөрчлөгдсөн буюу нэгдүгээрт, 2010-2015 оны “либерал манлайлал ба институцийн шинэчлэл”-ийн хандлага нь 2017-2018 оноос “их гүрний өрсөлдөөн”-ий реалист онош руу шилжив. Хоёрдугаарт, 2022 оноос Хятад бол урт хугацааны системийн өрсөлдөгч, Орос богино хугацааны цочмог аюул гэх ялгамжтай үнэлгээ бий болж, холбоотны сүлжээ, технологи, аж үйлдвэрийн суурь үндэсний аюулгүй байдлын цөм хэсэг болов. Гуравдугаарт, 2025-2026 оны стратегиудад АНУ дэлхийн бүх асуудлыг өөрөө үүрэх бус язгуур эрх ашиг, эх нутгийн хамгаалалт, Энэтхэг–Номхон далайн хүчний тэнцвэр, холбоотнуудад ачаалал үүрүүлэх асуудал, батлан хамгаалах аж үйлдвэрийн чадавхад төвлөрөх хандлага тодров.[1],[2],[3],[4]
АНУ-ын стратегийн баримт бичгийн үе шаттай өөрчлөлтүүд
2010–2015: Либерал манлайлал ба институцийн шинэчлэл
2010 оны NSS-ийн үндсэн санаа нь АНУ-ын манлайллыг дотоод хүч чадал, эдийн засгийн сэргэлт, олон улсын хамтын ажиллагаа, холбоотны системээр шинэчлэх явдал байв. Энэ үеийн стратеги үндэсний аюулгүй байдал, эдийн засгийн өрсөлдөх чадвар, тэсвэрлэх чадавх, ардчиллын үнэт зүйлсийг хооронд нь уялдуулсан бөгөөд АНУ олон улсын дэг журмыг өөрийн манлайлал, дүрэм, институцээр засварлаж чадна гэсэн итгэлд суурилж байв.[5]
2015 оны NSS энэ чиглэлийг үргэлжлүүлсэн боловч стратегийн орчны хүндрэл илүү тод туссан. Крымийн үйл явдал, Өмнөд Хятадын тэнгисийн хурцадмал байдал, кибер аюул, терроризм, цөмийн зэвсгийн тархалт, уур амьсгалын өөрчлөлт зэрэг олон талт сорилт нэмэгдсэн ч АНУ ардчилал, хүний эрх, авлигын эсрэг хамтын ажиллагаа, нээлттэй эдийн засгийг дэмжих үүргээ хадгална гэж үзсэн.[6]
Энэ үеийн стратегийн үндсэн шинж нь либерал-институционалист итгэл байв. АНУ олон улсын системийг өөрийн манлайлал, холбоотны сүлжээ, эдийн засгийн харилцан хамаарал, олон улсын байгууллагаар дамжуулан удирдах боломжтой гэж үзэж байв. Гэхдээ 2014 оноос хойших Оросын бодлого, Хятадын тэнгисийн болон технологийн өсөлт, Ойрх Дорнодын тогтворгүй байдал, АНУ-ын дотоод улс төрийн туйлшрал энэ төсөөллийн хязгаарыг ил болгож эхэлсэн.
2017–2018: Их гүрний өрсөлдөөнийг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрсөн үе
2017 оны NSS нь стратегид чанарын өөрчлөлт гарч буйг илэрхийлсэн. Тус баримт бичиг АНУ өмнөх хорин жилд өрсөлдөгч улсуудыг олон улсын байгууллага, дэлхийн худалдааны системд нэгтгэснээр хариуцлагатай тоглогч болгоно гэж найдаж байсан ч энэ таамаг бодит байдалтай нийцээгүй гэж үзсэн. “America First”, бүрэн эрхт байдал, харилцан ашигтай байдал, шударга худалдаа, хүчээр энх тайвныг хадгалах ойлголтууд энэ үеийн стратегийн гол хэллэг болов.[7]
2018 оны NDS энэхүү өөрчлөлтийг батлан хамгаалах түвшинд баталгаажуулсан. Тус стратеги терроризм бус, улс хоорондын стратегийн өрсөлдөөн АНУ-ын үндэсний аюулгүй байдлын гол асуудал болсон хэмээн тодорхойлж, Хятад, Оросыг ревизионист өрсөлдөгчөөр нэрлэсэн. Мөн АНУ-ын цэргийн давуу тал харьцангуй буурч, технологийн өөрчлөлт дайны шинж чанарыг өөрчилж байна гэж оношилсон.[8]
Ийнхүү 2017–2018 оноос АНУ-ын стратегийн сэтгэлгээ “дүрэмд суурилсан дэг журмыг бүхэлд нь хамгаалах” байр сууринаас “өрсөлдөгч их гүрнүүдийн эсрэг хүчний давуу байдлаа хадгалах” байр суурь руу шилжив. Энэ бол Хүйтэн дайны дараах либерал өөдрөг үзлээс их гүрний өрсөлдөөний реалист онош руу хийсэн үндсэн эргэлт байлаа.
2022: Холбоотны сүлжээ, технологи, интеграцчилсан сэргийлэлт
2022 оны NSS болон NDS нь 2017–2018 оны их гүрний өрсөлдөөний оношийг хадгалсан боловч түүнийг холбоотны сүлжээ, ардчиллын түншлэл, технологи, аж үйлдвэрийн бодлого, интеграцчилсан сэргийлэлтийн хэллэгээр дахин боловсруулсан. 2022 оны NDS Хятадыг урт хугацааны системийн өрсөлдөгч буюу “pacing challenge”, Оросыг богино хугацааны цочмог аюул буюу “acute threat” гэж ялган тодорхойлсон нь өрсөлдөгчдийн эрэмбэ, хугацааны тэнхлэгийг илүү нарийвчилсан хэрэг юм.[9]
Энэ үеийн гол ойлголт нь integrated deterrence буюу интеграцчилсан сэргийлэлт байв. Уг ойлголт нь цэрэг, эдийн засаг, кибер, сансар, мэдээлэл, цөмийн сэргийлэлт, холбоотон-түншийн чадавхыг нэгтгэн өрсөлдөгчийн түрэмгийлэл хийх өртөг, эрсдэлийг нэмэгдүүлэх зорилготой. Иймээс 2022 оны стратеги АНУ-ын цэргийн хүчийг дангаар нь бус, харин технологи, аж үйлдвэрийн суурь, холбоотны сүлжээтэй уялдсан цогц сэргийлэлтийн архитектур болгон харсан.
2025–2026: Сонгомол реализм, эх нутгийн хамгаалалт, бүс нутгийн тэнцвэр
2025 оны NSS болон 2026 оны NDS нь АНУ-ын стратегийн хэллэгт илүү хатуу реалист өнгө аяс оруулж ирсэн. Энэ үеийн баримт бичгүүдэд язгуур эрх ашиг, эх нутгийн хамгаалалт, хил, дэд бүтэц, цөмийн сэргийлэлт, аж үйлдвэрийн бааз, эдийн засгийн хүчин чадал, Баруун хагас бөмбөрцөг, Энэтхэг–Номхон далайн хүчний тэнцвэр зэрэг ойлголт стратегийн төвд орж ирж байна.[10],[11]
2026 оны NDS-ийн үндсэн чиглэл нь АНУ-ын эх нутгийг хамгаалах, Энэтхэг–Номхон далайд Хятадыг шууд сөргөлдөөнөөр бус хүчний байрлалаар сэргийлэн тогтоох, холбоотон-түншүүдийн ачааллыг нэмэгдүүлэх, батлан хамгаалах аж үйлдвэрийн суурийг сэргээх явдал юм. Нэгдүгээр арлын гинжин хэлхээнд denial defense байгуулах зорилт нь Хятадын бүс нутгийн ноёрхлыг хязгаарлах тэнцвэржүүлэх стратегийн илэрхийлэл болно.[12]
Энэ үеийн гол мөн чанар нь сонгомол оролцоо юм. АНУ дэлхийн бүх бүс нутагт бүх асуудлыг өөрөө үүрэхгүй, харин язгуур эрх ашигтай шууд холбоотой бүс нутаг, салбар, технологи, дэд бүтэц, тэнцвэрийн цэгүүдэд нөөцөө төвлөрүүлэх хандлагатай болж байна. Энэ нь либерал гегемоны өргөн хүрээний амбицаас реалист эрэмбэлэлт рүү шилжсэн өөрчлөлт юм.
Дүгнэлт
АНУ-ын сүүлийн 15 жилийн стратегийн баримт бичгүүдийн өөрчлөлт нь дэлхийн дэг журамд гарч буй бүтцийн гүнзгий шилжилтийг тодорхой харуулж байна. 2010–2015 онд АНУ либерал олон улсын дэг журмыг шинэчлэх, олон улсын байгууллага, холбоотон, хамтын ажиллагаанд тулгуурлан манлайллаа сэргээхийг зорьж байсан бол 2017–2018 оноос Хятад, Оросыг стратегийн өрсөлдөгчөөр тодорхойлж, их гүрний өрсөлдөөн АНУ-ын үндэсний аюулгүй байдлын гол асуудал болсныг албан ёсоор хүлээн зөвшөөрөв. 2022 онд энэ өрсөлдөөнийг холбоотны сүлжээ, технологийн давуу тал, аж үйлдвэрийн бодлого, интеграцчилсан сэргийлэлтээр удирдахыг эрмэлзсэн бол 2025–2026 онд илүү сонгомол, язгуур эрх ашигт төвлөрсөн, бүс нутгийн хүчний тэнцвэрийг хадгалах реалист хандлага давамгайлах болов.
Иймээс АНУ-ын стратегийн баримт бичгүүдэд гарч буй өөрчлөлтийг зөвхөн Вашингтоны засаг захиргаа хоорондын бодлогын савлагаа гэж үзэх нь хангалтгүй. Харин эдгээр өөрчлөлт нь дэлхийн дэг журам нэг төвтэй либерал глобализмаас өрсөлдөөнт, бүсчилсэн, аюулгүй байдалжсан, технологи-аж үйлдвэрт суурилсан олон төвт стратегийн орчин руу шилжиж буйг харуулж байна. Ирэх арван жилийн бодлогын үндсэн сорилт нь хүчний бодит тэнцвэр, легитим дүрэм, институцийн хэлбэр, жижиг болон дунд улсын стратегийн маневрын орон зайг зэрэг хадгалах явдал байх төлөвтэй байна.
Ашигласан материал:
[1] The White House. National Security Strategy. Washington, DC, 2010. https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/rss_viewer/national_security_strategy.pdf
[2] The White House. National Security Strategy. Washington, DC, 2015. https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/docs/2015_national_security_strategy_2.pdf
[3] The White House. National Security Strategy of the United States of America. Washington, DC, 2017. https://trumpwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2017/12/NSS-Final-12-18-2017-0905.pdf
[4] U.S. Department of Defense. Summary of the 2018 National Defense Strategy of the United States of America. Washington, DC, 2018. https://media.defense.gov/2020/May/18/2002302061/-1/-1/1/2018-NATIONAL-DEFENSE-STRATEGY-SUMMARY.PDF
[5] The White House. National Security Strategy. Washington, DC, 2010. https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/rss_viewer/national_security_strategy.pdf
[6] The White House. National Security Strategy. Washington, DC, 2015. https://obamawhitehouse.archives.gov/sites/default/files/docs/2015_national_security_strategy_2.pdf
[7] The White House. National Security Strategy of the United States of America. Washington, DC, 2017. https://trumpwhitehouse.archives.gov/wp-content/uploads/2017/12/NSS-Final-12-18-2017-0905.pdf
[8] U.S. Department of Defense. Summary of the 2018 National Defense Strategy of the United States of America. Washington, DC, 2018. https://media.defense.gov/2020/May/18/2002302061/-1/-1/1/2018-NATIONAL-DEFENSE-STRATEGY-SUMMARY.PDF
[9] U.S. Department of Defense. 2022 National Defense Strategy of the United States of America, including the 2022 Nuclear Posture Review and Missile Defense Review. Washington, DC, 2022. https://media.defense.gov/2022/Oct/27/2003103845/-1/-1/1/2022-NATIONAL-DEFENSE-STRATEGY-NPR-MDR.PDF
[10] The White House. National Security Strategy. Washington, DC, 2025. https://www.whitehouse.gov/wp-content/uploads/2025/12/2025-National-Security-Strategy.pdf
[11] U.S. Department of Defense. National Defense Strategy. Washington, DC, 2026. https://media.defense.gov/2026/Jan/23/2003864773/-1/-1/0/2026-NATIONAL-DEFENSE-STRATEGY.PDF
[12] Мөн тэнд